کپی‌رایت، مهم‌ترین دغدغه وب فارسی

گفت‌وگو با رئیس کانون توسعه‌دهندگان فضای مجازی مطرح شد:

فضای مجازی برخلاف نامش یکی از مهم‌ترین و اثرگذارترین فضاها در رونق کسب و کار به شمار می‌آید. افزایش زیرساخت‌ها و به دنبال آن افزایش فعالیت کاربران در این فضا باعث شده تا بسیاری از مردم به این فضا به چشم محیطی مناسب برای کسب و کار نگاه کنند.

اما برای موفقیت در این فضا، به جای استفاده از ویترین‌های سنتی فروشگاه‌های موجود در کوچه و خیابان، باید از ابزار دیگری استفاده کرد؛ ابزاری به نام تولید محتوا که استفاده درست از آن می‌تواند ضمانتی برای پیشرفت یا شکست یک کسب و کار باشد. تولید محتوا در ایران پیش از توسعه فضای مجازی هم مورد توجه قرار داشت، اما با افزایش اهمیت فضای مجازی، بحث تولید محتوا نیز از اهمیت بیشتری برخوردار شد و به دنبال آن مهم‌ترین چالش این حوزه یعنی کهنه بودن قانون کپی‌رایت در سایه اجرا نشدن دقیق آن در برابر فعالان این حوزه قد علم کرد. در همین راستا «گسترش تجارت» ضمن گفت‌وگو با حمیدرضا همتی، رئیس کانون توسعه‌دهندگان فضای مجازی به بررسی چالش‌های اجرا نشدن کپی‌رایت در ایران و انتظار بازیگران وب فارسی در حوزه تولید محتوا پرداخته است.

 
ایران در حوزه تولید محتوای دیجیتال در چه جایگاهی قرار گرفته است؟
ایران در مقایسه با گذشته رشد خوبی را در حوزه تولید محتوا به ویژه محتوای دیجیتالی تجربه کرده، اما هنوز به رشد کامل نرسیده و در میانه راه قرار دارد. این رشد بیش از همه در بخش زبان‌های برتر وب خود را نشان می‌دهد. درحال‌حاضر زبان فارسی پس از انگلیسی و روسی در رده زبان‌های پرطرفدار اینترنت است، اما در بخش «حجم تولید محتوا» ما هنوز در رتبه‌های جهانی رتبه پایینی داریم. برای آنکه بتوانیم به میانگین‌های جهانی نزدیک شویم و مراحل بلوغ را سپری کنیم باید این نکته را در نظر داشته باشیم که تنها از دست دولت یا بخش خصوصی کاری ساخته نیست. بلکه باید کاربران عادی نیز در مقام مصرف‌کننده وارد میدان عمل شوند و با استفاده از محتوای اصلی و دوری از کپی‌برداری یا استفاده از محتوای کپی شده به رشد تولید محتوا در ایران کمک کنند. البته این بررسی‌ها در بخش محتوای متنی ارائه شده است، چرا که در روند آمارگیری به طور معمول محتوای صوتی و تصویری محاسبه نمی‌شود.
وضعیت کسب وکارهای مجازی وابسته به تولید محتوا را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ به ویژه آنکه چند سالی است که مسئولان دولتی از شعار «کمک به رشد تولید محتوا» سخن می‌گویند.
در طول یک سال گذشته فعالیت در حوزه کسب‌وکارهای مبتنی بر اینترنت و تولید محتوا بیشتر و به شمار علاقه‌مندان این حوزه اضافه شد. با این حال افزایش موج استقبال، نباید دلیلی برای بی‌توجهی باشد و برای آنکه بتوانیم در این حوزه با رشد بیشتری مواجه شویم، باید توجه از سوی مسئولان افزایش یابد. باید توجه داشت که عصر کسب و کارهای سنتی به پایان رسیده و حالا علاقه به مشاغل جدید بر بستر اینترنت بیشتر شده است. توسعه کسب و کارهای مجازی، زمینه را برای توسعه وب فارسی نیز فراهم خواهد کرد. بر همین اساس هم چند سالی است که موضوع حمایت از کسب و کارهای مجازی با دقت نظر بیشتری از سوی مسئولان امر دنبال می‌شود. در این میان آنچه پایه و اساس رشد و رونق این دسته از کسب و کارها به شمار می‌آید، تولید محتوا است و بر همین اساس هم مسئولان بارها بر اهمیت کمک به رشد تولید محتوا سخن گفته‌اند. نگاهی به نوع و حجم حمایت‌های مسئولان از کسب و کارهای اینترنتی نشان می‌دهد، بخش عظیمی از حمایت‌ها حمایت مالی است. در این بخش باید این موضوع را در نظر داشت که فعالان کسب و کارهای اینترنتی و تولید محتوا برای افزایش و بهبود عملکرد خود نیازمند دریافت تسهیلات از سوی بانک‌ها و سرمایه‌گذاران هستند. اما در کنار این نوع حمایت کسب و کارهای اینترنتی و تولیدکنندگان محتوا به حمایت‌های معنوی هم نیاز دارند. حمایت‌هایی که در تسهیل روند صدور مجوزها خود را نشان می‌دهد و برای تحقق آن نیاز به کاهش موازی‌کاری‌های سازمانی و تجمیع مسئولان است. به نظر می‌رسد از چنین راه‌هایی می‌توان زمینه را برای افزایش کسب و کارهای مجازی مبتنی بر تولید محتوا فراهم کرد.البته در طول چند سال گذشته به مدد توسعه زیرساخت‌های اینترنتی و افزایش حمایت‌های قانونی به عنوان حمایت معنوی و ارائه تسهیلات به عنوان حمایت مادی، حوزه کسب وکارهای مبتنی بر محتوا و فعال بر بستر اینترنت افزایش یافت، اما برای آنکه در ادامه راه متوقف نشویم باید این دسته از حمایت‌ها افزایش یابد.

 
اگر قرار باشد یکی از مشکلات حوزه تولید محتوا را به عنوان چالش اصلی این بخش از فناوری نام ببرید، از کدام بخش یاد می‌کنید؟
حوزه تولید محتوا، مانند همه بخش‌های فناوری اطلاعات به دلیل ماهیت نوآورانه خود با چالش‌های متعددی دست به گریبان است، اما اگر قرار باشد یکی از چالش‌ها را به عنوان مهم‌ترین چالش این حوزه نام ببریم، می‌توان به بحث کپی‌رایت اشاره کرد. هنوز هم کپی‌رایت در ایران پدیده‌ای مغفول به شمار می‌آید و چندان جدی گرفته نشده است.
بی‌توجهی به این حوزه و به‌روزآوری نشدن قوانین این حوزه نه تنها تولید نرم‌افزار را نشانه گرفته، بلکه بر محتوای انتشار یافته در فضای مجازی نیز اثر منفی می‌گذارد. به عنوان نمونه گاهی شاهد آن هستیم که محتوا در عرض چند ساعت کپی و از راه‌های غیرقانونی به‌دست مصرف‌کننده می‌رسد. این همه در حالی است که در عمل راهی برای طرح و پیگیری شکایت نیز وجود ندارد. نتیجه این امر تحمیل هزینه، زیان مالی و در نهایت دلسردی تولیدکننده محتوا خواهد بود. باید توجه داشت که رسیدگی به مشکلاتی مانند کپی‌رایت بیش از هرچیز به فرهنگ‌سازی دو سویه در میان مسئولان و مخاطبان نیاز دارد تا علاوه بر آگاهی به مزایای احترام به این قانون، بتوان بازخورد مناسبی را نیز از سوی هر دو قشر شاهد بود. علاوه بر این ما نیاز به توجه و همکاری بیشتر مسئولان به این بخش داریم، هنوز هم این حوزه شاهد موازی‌کاری‌هایی است که عرصه را برای فعالیت بخش خصوصی تنگ کرده است.

 
نقش دولت را چطور می‌بینید و از دولت دوازدهم در این زمینه چه توقعاتی دارید؟
دولت یازدهم در کارنامه کاری خود، توسعه فضای مجازی را جای داد و توانست در مباحثی مانند تامین زیرساخت‌ها و حمایت از کسب و کارهای مبتنی بر بستر اینترنت، نمره درخشانی دریافت کند. در ادامه این فعالیت‌ها، دولت بعدی هم باید تلاش کند این روند را ادامه دهد و با اجرای کپی‌رایت و توجه بیشتر به فضای مجازی به رشد کسب وکارها بر بستر اینترنت و افزایش تولید محتوا کمک کند. علاوه بر این دولت می‌تواند علاوه بر نظارت و ایجاد وحدت رویه میان سازمان‌های مسئول، به بخش خصوصی نیز میدان دهد و با استفاده از نظرات آنان روند رسیدگی به مشکلات حوزه تولید محتوا را سرعت ببخشد. علاوه بر این توجه ویژه به اجرا و به‌روزآوری قانون کپی‌رایت نیز می‌تواند بخش عظیمی از مشکلات این بخش را حل کند.

 
دسترسی آزاد به اطلاعات را چگونه تعریف می‌کنید؟
دسترسی آزاد به اطلاعات در لغت به معنای دسترسی آزادانه و بی‌قید و شرط کاربر به محتوای درخواستی است. اما باید این حقیقت را در نظر بگیریم که برخلاف این تعریف آرمانی، دسترسی آزاد به اطلاعات در تمام دنیا، حد و مرز خاص خود را دارد. با قاطعیت می‌توان گفت این مبحث در هیچ‌یک از کشورهای جهان به طور کامل اجرایی نشده و بر اساس تصمیم دولت‌ها، قوانین یا عرف هر کشور سقفی برای میزان دسترسی کاربران به اطلاعات در نظر گرفته شده است.

 
فضای مجازی و تولید و انتشار محتوا در این فضا چه مزایای پنهانی برای کاربر به همراه می‌آورد؟
یکی از امکانات و مزایای فضای مجازی که چندان دیده نشده، قابلیت ذخیره اطلاعات و داده‌های مختلف در این فضا است. ذخیره الکترونیکی اطلاعات در فضاهای ابری موجود در اینترنت می‌تواند علاوه بر تضمین امنیت بقای اطلاعات، این امکان را فراهم کند که کاربر در هرجا و هر زمان قابلیت دسترسی به اطلاعات را داشته باشد. این قابلیت هنوز در ایران چندان جدی گرفته نشده است. چرا که ما هنوز هم در بحث فرهنگ‌سازی و اعتماد به ذخیره الکترونیکی داده‌ها دچار چالش هستیم. کاربران از بیم هک شدن اطلاعات همچنان شیوه‌های سنتی ذخیره اطلاعات را ترجیح می‌دهند. علاوه بر این بسیاری از نرم‌افزارهای ذخیره اطلاعات هنوز در ایران قابل دسترسی نیست و کاربر در سایه ناآگاهی از چنین امکاناتی بی‌نصیب می‌ماند. در این راستا باید همگام با توسعه زیرساخت‌ها؛ فرهنگ‌سازی و آموزش امنیت سایبری به کاربران را نیز در دستور کار قرار داد تا مخاطبان بومی مانند سایر کاربران در سراسر جهان از چنین مزایایی بهره‌مند شوند.