دو راهی فرصت یا تهدید در فضای مجازی

فضای مجازی این روزها به یکی از محورهای اصلی گفت‌وگوهای انتخاباتی تبدیل‌شده است. به‌طوری‌که موضوع فضای مجازی و بحث تهدید یا فرصت بودن این فضا در دومین مناظره تلویزیونی نامزدهای انتخاباتی نیز از سوی آنان موردبحث قرار گرفت.

فضایی که تا دیروز تنها به چشم محیطی برای سرگرمی دیده می‌شد، این روزها به لطف توسعه زیرساخت‌ها، افزایش سرعت دسترسی و کاهش همزمان تعرفه اینترنت برای مصرف‌کننده نهایی، نقشی به‌مراتب مهم‌تر از سرگرمی ایفا می‌کند. ایجاد ۱۰۰ هزار شغل در فضای مجازی که در سال گذشته به تحقق پیوست، یکی از موضوعاتی بود که منجر به اهمیت یافتن فضای مجازی شد و فرصت کسب درآمد از این فضا و تغییر نگاه‌ها به آن را فراهم کرد.
بحث فضای مجازی و بررسی تهدیدها و فرصت‌های این حوزه این روزها به یکی از مباحث داغ انتخاباتی تبدیل‌شده است و به طور تقریبی همه نامزدها نظرات خود را درباره این فضا و چگونگی استفاده از آن در سیاستگذاری‌های دولت آینده خود اعلام کرده‌اند.
مصطفی هاشمی‌طبا، یکی از ۶ نامزد انتخاباتی دوازدهمین دوره ریاست‌جمهوری در بخش دوم از دومین مناظره تلویزیونی در پاسخ به پرسشی درباره کارکردهای مثبت و مفید فضای مجازی در دولت آینده‌اش گفت: فضای مجازی فرصت و تهدید است که به نظرم در شرایط کنونی نوعی تهدید است. چراکه فضای مجازی یک نوع حرص و ولع در دارندگان موبایل هوشمند است که به دنبال کسب اطلاعات بیشتر هستند. به نظرم به‌طور طبیعی بعد از مدتی این ولع و حرص فرومی‌نشیند و به‌طور طبیعی استفاده‌کنندگان سعی می‌کنند فقط از موارد لازم استفاده کنند اما دولت نیز دو وظیفه دارد؛ یکی از این وظایف آنکه دولت مانند کشورهای امریکا و ژاپن، موبایل‌های مورداستفاده کودکان را کنترل کند؛ همچنین بدون پرده‌پوشی کانال‌های مشکل‌آفرین را نیز کنترل و روی آنها نظارت کند؛ این به‌هیچ‌وجه با مسئله آزادی مغایرت ندارد.
این پاسخ به واکنش وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به‌عنوان متولی دولتی توسعه فضای مجازی منجر شد. بر اساس بیانیه‌ای که بلافاصله از سوی این وزارتخانه منتشر شد، درحال‌حاضر فرصت‌های فضای مجازی بیشتر از تهدیدهای آن است. به‌عنوان نمونه به لطف فضای مجازی در سال گذشته ۱۰۰ هزار شغل در کشور ایجاد شد. این مسئله برای کشوری مانند ایران که بیکاری بزرگترین مشکل جوانان آن است، موضوعی مهم به شمار می‌آید. به فهرست این فرصت‌ها باید ایجاد نظام شفافیت در کشور و ایجاد فضای نشاط سیاسی را به‌عنوان دیگر فرصت‌های فضای مجازی برای ایران اضافه کرد.
چاقوی دولبه فضای مجازی
حمیدرضا همتی، رئیس کانون توسعه‌دهندگان فضای مجازی معتقد است: فضای مجازی چاقویی دولبه است که نمی‌توان مزایایش را از معایبش تفکیک کرد. وی در این زمینه در گفت‌وگو با «گسترش تجارت» ضمن اشاره به مزایا و معایب این فضا می‌گوید: فضای مجازی چاقویی است در دست جراح که اگر درست استفاده شود فرصت است و اگر اشتباه به‌کار برده شود، تهدید به شمار می‌آید. در بحث مزایا توسعه کسب‌وکارها و افزایش سرعت در انتشار اخبار و محتوا را می‌توان به‌عنوان فرصت نام برد، به‌عنوان نمونه شاید اگرچند سال قبل بحث کارآفرینی از طریق فضای مجازی مطرح می‌شد، امری ملموس نبود، اما حالا توانسته‌ایم از آن بهره‌برداری کنیم.
البته هنوز به رشد کامل نرسیده‌ایم، اما دقیقا در میانه راه هستیم و اگر همین روند را ادامه دهیم می‌توانیم به بلوغ برسیم، البته تنها فعالیت دولت در این زمینه کافی نیست و مردم نیز به‌عنوان مصرف‌کننده باید در رشد و توسعه فضای مجازی کوشا باشند. اما از آن‌سو تفکیک نشدن اخبار درست از نادرست می‌تواند یک تهدید به شمار آید. وی در ادامه سخنان خود به بحث نظارت بر محتوا در فضای مجازی اشاره می‌کند و می‌افزاید: در این فضا حتما باید نظارت وجود داشته باشد تا آشفتگی کم شود. این روند در همه دنیا در حال اجرا است و ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست. در این روند نظارتی باید بسته‌ای از آموزش مخاطبان، فیلترینگ و قانونگذاری را همزمان دنبال کرد تا بتوان آسیب‌ها را کاهش داد.

 
رونق کسب‌وکارها در فضای مجازی
کسب‌وکارهای مبتنی بر فضای مجازی به‌ویژه در بخش فروش آنلاین درحال‌حاضر به یکی از راه‌های منطقی و سودآور در دنیای تجارت تبدیل‌شده‌اند. نگاهی به آمارهای جهانی نیز گویای محبوبیت کسب‌وکارهای مبتنی بر فضای مجازی است.
درحال‌حاضر فارغ از مرزبندی‌های جغرافیایی حدود ۷۱ درصد از فروشندگان کالای خود را به‌صورت آنلاین به فروش می‌رسانند. همین امر به رشد تجارت الکترونیک و کوچ رقابت‌های اقتصادی به فضای مجازی منجر شده است.
البته در بحث کسب‌وکارهای اینترنتی و فروش آنلاین بریتانیا، چین، نروژ، فنلاند، کره‌جنوبی، دانمارک، آلمان، ایالات‌متحده، و ژاپن به ترتیب پیشگام هستند.
بااین‌حال به‌دوراز میانگین‌های جهانی، ایران در مقایسه با سال‌های گذشته خود پیشرفت خوبی را در این حوزه تجربه کرده و ایجاد فرصت شغلی برای ۱۰۰ هزار نفر نیز گویای رونق کسب‌وکارهای ایرانی در فضای مجازی است. بر همین اساس هم به نظر می‌رسد هرچند که مشکلات و تهدیدها را هیچ‌گاه نمی‌توان از فضای مجازی جدا کرد، اما مزایای این فضا بسیار بیشتر از این مشکلات است و به همین دلیل هم باید حضور و فعالیت در این حوزه را جدی‌تر گرفت.