مطالبه‌ای بنام انتخابات الکترونیک

به‌تازگی مسئول فناوری اطلاعات هیات مرکزی نظارت بر انتخابات شوراها از برگزاری انتخابات تمام الکترونیک شوراها در ۱۵۰ شهر کشور خبر داد و اعلام کرد در این دوره در شهرهایی که تعداد اعضای شوراهای آنها بین ۷ تا ۹ نفر است، رأی‌گیری به‌صورت الکترونیکی برگزار خواهد شد.

نگاهی به پیشینه برگزاری انتخابات در ایران و جدال‌های میان مجریان انتخابات و شورأی نگهبان بر سر اعتماد کردن یا نکردن به این شیوه انتخاباتی نشان می‌دهد این نخستین باری است که ایران انتخابات الکترونیک را در چنین ابعاد و گستردگی تجربه می‌کند. هرچند مشکل تامین بودجه باعث شده این شیوه نوین انتخاباتی تنها در یک‌ششم از شعبه‌های اخذ رأی پیاده‌سازی شود، اما این حرکت می‌تواند شروعی جدی برأی اعتماد دوجانبه مردم و مجریان امر به انتخابات الکترونیک و توسعه آن در ایران باشد.
مسئولان برگزاری این دوره از انتخابات شوراها معتقدند در این دوره تمامی مقدمات ازجمله امنیت، سرعت و دقت برأی رأی‌گیری الکترونیکی فراهم‌شده و به همین منظور ۱۱هزار و ۶۰۰ صندوق اخذ رأی الکترونیک را آماده کرده‌اند. البته پیش‌ازاین هم دولت از تصمیم خود برأی برگزاری انتخابات الکترونیک سخن گفته و بارها آن را به طور آزمایشی اجرا کرده بود. هرچند این نخستین باری نیست که سخن از انتخابات الکترونیک به میان می‌آید، اما این بار به دلیل گستردگی این پدیده و شمار بالای صندوق‌های الکترونیکی پیش‌بینی‌شده، اهمیت آن دوچندان باشد.

 
افزایش سرعت و کاهش خطای انسانی
حمیدرضا همتی، رئیس کانون توسعه‌دهندگان فضای مجازی در گفت‌وگو با «گسترش تجارت» با تاکید بر اهمیت اجرأی انتخابات الکترونیک از دلایل انجام آن سخن می‌گوید. وی با نگاهی به تجربه جهانی در این زمینه اظهار می‌کند: به عقیده من تجربه موفق جهانی در زمینه انتخابات الکترونیک مهر تاییدی بر لزوم اجرأی آن در ایران است؛ به‌ویژه آنکه در این مسئله پای دو موضوع مهم شامل سرعت عمل و خطای انسانی به میان می‌آید.
رئیس کانون توسعه‌دهندگان فضای مجازی در تشریح چگونگی تاثیرگذاری این دو عامل می‌گوید: با الکترونیکی کردن انتخابات، سرعت عمل بالا می‌رود و به کمک آن می‌توان آمار لحظه‌ای انتخابات و چگونگی رقابت نامزدها در شعبه‌های مختلف را رصد کرد. این امر بر کاهش خطای انسانی نیز تاثیرگذار خواهد بود و اشتباه‌های آنان را کاهش می‌دهد، زیرا در انتخابات به شیوه سنتی پس از پایان زمان رأی‌گیری، مجریان حوزه‌های انتخاباتی به‌صورت دستی اقدام به شمارش آرا می‌کردند که همین امر احتمال خطای انسانی را افزایش می‌داد و همزمان روند شمارش آرا را به‌کندی پیش می‌برد. وی در پایان سخنان خود از لزوم اعتماد به دستگاه‌های الکترونیکی می‌گوید و می‌افزاید: زمان آن رسیده که در حوزه‌های مختلف ازجمله انتخابات به دستگاه‌های الکترونیکی اعتماد کنیم و برأی مشاهده نتایج بهتر نیز باید نیروی انسانی را آموزش بدهیم؛ به‌ویژه آنکه نگاهی به تبادلات مالی و تجارت الکترونیک کشور بر بستر فاوا نشان‌دهنده آن است که زیرساخت‌های لازم برأی حرکت بر این بستر فراهم‌شده و باید از آن به بهترین شیوه استفاده کرد.
تاریخ‌نگاری انتخابات الکترونیک در ایران
در دوره دولت سازندگی برأی نخستین بار سخن از انتخابات الکترونیک به میان آمد. در آن زمان هنوز اینترنت نفوذ چندانی نداشت، به همین دلیل روش خوانش نوری به‌عنوان نخستین نسل انتخابات الکترونیک در ایران ثبت شد؛ هرچند درنهایت نتایج شمارش دستی موردقبول واقع شد. پس از ظهور اینترنت و توسعه ابزارهای الکترونیکی، مفهوم انتخابات الکترونیکی نیز تغییر کرد و از جذابیت بیشتری نیز برأی مجریان امر برخوردار شد.
در انتخابات شورأی شهر در سال ۷۷ دولت موفق شد در کنار شمارش سنتی، از روش شمارش آرا به‌صورت الکترونیکی بهره‌مند شود. اما با وجود این تجربه موفق شورأی نگهبان با پیاده‌سازی این شیوه در انتخابات مجلس شورأی اسلامی موافقت نکرد و به‌عنوان نهاد ناظر بر روند انتخابات به‌دلیل اطمینان نداشتن از کارکرد نرم‌افزار ارائه‌شده برأی شمارش آرا همچنان انتخابات به شیوه سنتی برگزار شد. یک دهه بعد مصطفی پورمحمدی، وزیر کشور دولت احمدی‌نژاد از احتمال الکترونیکی شدن انتخابات مجلس هشتم در اسفند ۸۶ خبر داد که با انتقادهای وسیع رسانه‌ای و مخالفت دوباره شورأی نگهبان مواجه شد. البته در آن انتخابات مراحلی از انتخابات در ۱۳ شهر که تعداد نمایندگان آنها بیش از ۳ نفر بود، به طور الکترونیکی برگزار شد؛ تجربه‌ای که نشان داد روند انتخابات دگرگون و به‌شدت تسهیل می‌شود. در طول برگزاری انتخابات بعدی نیز هر بار به دلیل تایید نشدن نرم‌افزار طراحی‌شده تنها بخش‌هایی از انتخابات به طور الکترونیکی برگزار شد و شعار انتخابات الکترونیک در عمل به تحقق نپیوست.

 
سخن پایانی
در کنار مشکل تایید نرم‌افزار از سوی شورای نگهبان، یکی از مشکلات انتخابات الکترونیک بودجه بالای موردنیاز برای جایگزینی صندوق‌های الکترونیک به‌جای صندوق‌های سنتی است. این مشکل گریبانگیر این دوره از انتخابات شوراها نیز شده و باوجود ادعای انتخابات کاملا الکترونیکی به دلیل هزینه بالای تبدیل تمام صندوق‌های رأی سنتی به صندوق الکترونیکی، در تمام شعبه‌های اخذ رأی نمی‌توان انتخابات را به‌صورت کاملا الکترونیک برگزار کرد، به همین دلیل هیات مرکزی نظارت بر انتخابات شوراهای شهر و روستا قصد دارد این شیوه را در یک‌ششم از شعبه‌های اخذ رأی پیاده‌سازی کند؛ هرچند همین میزان هم نسبت به تجربه‌های گذشته انتخابات الکترونیک گام بلندی به شمار می‌رود و می‌توان به آینده انتخابات الکترونیک و فراگیر شدن آن امیدوار بود.